022009

Het eiland La Réunion is van oudsher geassocieerd met vanille. De meeste orchideeënliefhebbers denken dat vanille de enige orchidee is die als voedingsmiddel gebruikt wordt. Vergelijk bijvoorbeeld de enorm grote orchideeënfamilie met de veel kleinere familie der nachtschadeachtigen, de Solanaceae, die onze keuken verrijkte met aardappel, tomaat, paprika en aubergine. Kregen we van de orchideeën alleen vanille? Zijn orchideeën echt zo ‘nutteloos’? Simpel gezegd, ja...

Maar dat verandert als we kijken naar de keukens van andere culturen. Turkije heeft zijn beroemde salep, ijs gemaakt van orchideeënknolletjes. Tonnen knolletjes worden elk jaar voor dat doel uit het wild gehaald. Australische aboriginals eten graag geroosterde pseudobulben van Dendrobium speciosum. Via internet kun je gezondheidsthee uit China kopen, gemaakt van Dendrobiumbloemen. En dan zijn er nog die westerse keukengoeroe’s die ‘eetbare’ orchideeënbloemen gebruiken ter decoratie van hun salades. Daardoor voelen commerciële orchideeënkwekers zich nu verplicht om hun planten te voorzien van een label dat adviseert de pas gekochte plant niet op te eten!

Geurig

Behalve vanille kun je op het eiland La Réunion nóg een orchidee vinden die in de keuken gebruikt wordt. Die orchidee is Jumellea fragrans, plaatselijk ‘faham’ genoemd. Deze Jumellea komt alleen voor op de Mascarenen en is vrij algemeen op La Réunion, op matige hoogten waar hij vaak hoog op boomtakken groeit. Hij groeit vrij snel en vormt na enkele jaren al een bossige, halfhangende plant met meerdere scheuten. De naam fragrans betekent ‘geurig’ en dat is niet vreemd voor een angraecoïde orchidee, alleen heeft de geur bij deze soort niet alleen betrekking op de bloemen. De hele plant, in het bijzonder de dode en halfvergane delen zoals oude bladeren en de bladvoet verspreiden een zoete, cumarineachtige geur. Het is deze geur die faham maakt tot de meest bekende – en voor veel inwoners de enige bekende – wilde orchidee van het eiland. De droge bladeren worden gebruikt om thee van te zetten, maar tegenwoordig vooral als smaakmaker in rum. Voor dit doel kun je kant en klare fahamsetjes in de plaatselijke supermarkt kopen die bestaan uit een fahamblad en twee vanillepeulen, aan elkaar gebonden, om te laten trekken in rum..

Op La Réunion worden geen grote hoeveelheden faham te koop aangeboden want deze orchidee is beschermd. Hoewel de soort vrij algemeen voorkomt, is hij wel endemisch en daarom op wereldschaal gezien zeldzaam. Ongecontroleerde oogst zou de soort met uitsterven kunnen bedreigen. Daarom komt de faham die je zult vinden uit cultuur. Wel, ‘cultuur’ is eigenlijk niet het juiste woord; de planten groeien van nature in bossen die privé eigendom zijn en de boseigenaar oogst zo nu en dan enkele takken. Dat is wat raar, want Jumellea fragrans is niet moeilijk te kweken. Een paar kwekerijen zouden het hele eiland kunnen voorzien van faham. Maar op dit moment is er geen reden tot zorg want de soort is niet zeldzaam en plaatselijk zelfs algemeen, hoog in de bomen waar mensen ze niet kunnen wegplukken.

Thuis proberen

Wie zelf een Jumellea fragrans plant heeft, kan gerust wat faham uitproberen. Waarom niet? Onthoud dat de beste geur komt van bladeren die groen geoogst zijn. Voor commerciële doelen worden hele takken geoogst, wat de belangrijkste reden is waarom de fahamcultuur zo schadelijk is voor de planten. Voor een grote en gezonde plant echter, vormt het oogsten van één hele tak geen groot probleem. Na het oogsten van de bladeren is alles wat je doen moet ze laten drogen op een droge, goed geventileerde plek in huis.

Als de bladeren zijn gedroogd en je de zoete geur kunt ruiken, zijn ze klaar voor gebruik. Hierbij een recept voor een orchideeënrijke drank die weinig faham nodig heeft voor een hoop plezier


	2011 \| © Copyright 2007 Nederlandse Orchideeën Vereniging. \|