Kent u die kassen bij botanische tuinen waar je de orchideeëncollecties alleen door het glas mag bewonderen? Je ziet door het beslagen glas flauw de contouren van prachtige bloemen en boeiende planten, maar daar moet je het dan mee doen. Proletarisch winkelen door bezoekers in deze tuinen heeft vaak tot de beslissing geleid om de deuren maar op slot te doen. Jammer dat je hele groepen eerlijke bewonderaars moet straffen omdat een paar onverlaten lange vingers hebben.

Jarenlang waren ook de orchideeën in de Botanische Tuinen van Utrecht op die manier beschermd. Alleen op speciale dagen en bij sommige rondleidingen ging het slot eraf en mocht men even de geur opsnuiven en de bloemen bewonderen. En eigenlijk, ik zeg het met een beetje schroom, was de hele opstelling ook zodanig dat je al gauw uitgekeken was. Het leek een beetje op die etalages die je vroeger in het Oostblok had: alles stond er, maar tot kopen of goed kijken lokte het niet.

In 2006 hebben we na lang wikken en wegen de knoop doorgehakt en de kassen zodanig veranderd dat de bezoekers er in kunnen en dat ze ook nog eens een spannende wandeling langs verleidelijk opgestelde planten kunnen maken: de collectiekasjes, zoals we ze genoemd hebben, zijn open voor het publiek. We kunnen terugzien op een geslaagd eerste jaar zonder noemenswaardige diefstallen en juist zeer tevreden bezoekers.

De voorbereidingen

Velen van u hebben een kasje waarin ze zelf hun planten vertroetelen en waar sporadisch een geïnteresseerde bezoeker/mede orchideeënliefhebber in komt. In een dergelijk kasje hoef je geen rekening met publieksstromen te houden. Ook hoef je de planten niet zo te etaleren dat ze er voor de niet-kenner ook leuk uit zien. Bij ons waren dat juist belangrijke punten bij de inrichting. Om een beetje op alle problemen voorbereid te zijn heeft een van de medewerkers eerst een tekening gemaakt waarop wij konden gaan schieten. Nou, dat schieten was nauwelijks nodig, want als ervaren ex-hovenier weet hij van wanten en de ontwerptekening is voor meer dan 90 % gebruikt als definitieve werktekening.

Laat ik niet op de zaken vooruitlopen, want voordat er met de bouw begonnen kon worden, moest er eerst iets anders gebeuren: de kassen moesten leeg! Alle orchideeën zijn enkele maanden opgeslagen in een paar andere kassen en dat vervoer en alles wat er bij komt, kost al een paar dagen. Daarna zijn alle kweektafels, rekken, tegels en een deel van de grond uit de kassen gereden. Wat overbleef waren onttakelde kassen, maar ook, bij wijze van spreken, een schone lei waar we mee konden beginnen.

De verbouwing

De belangrijkste veranderingen:

- Voorheen waren er 3 aparte kassen met een eigen klimaat en temperatuur. Dat wilden we handhaven, maar het via een gang van kas naar kas lopen moest veranderen. Door in het midden van iedere kas een doorgang te maken met een flappendeur, blijft het klimaat gescheiden, maar komen de afzonderlijke kasjes meer als een geheel over. Het was een gokje, die flappendeur: houdt het de afzonderlijke klimaten wel voldoende op peil of tocht het zodanig dat de planten er haast verkouden van worden? We hebben nog geen strenge kou gehad, maar tot nu toe voldoen de flappendeuren aan onze verwachtingen.

 - In de oude opstelling was de vloer voorzien van 30x30 tegels. Die tegels werden snel glad en dat kun je niet hebben met bezoekers. De verharding bestaat nu uit verdicht grauwacke split. Dat wordt haast niet glad en neemt veel vocht op zodat de relatieve luchtvochtigheid in de kasjes veel beter is. Als we een tafel willen verplaatsen of een plantvak willen veranderen,

kan dat zonder al te grote ingrepen. We hebben wel ontdekt dat er een klein nadeel aan dit materiaal is verbonden. Het wordt weliswaar niet echt glad, maar op de loopplekken krijgen we wel enige algenvorming en het zou bij niet tijdig ingrijpen toch glad kunnen worden. Ook is het strakke beeld van de beginperiode wat minder geworden doordat je het verschil tussen loopplekken en minder belopen gedeelten goed kunt zien.

- De kassen waren voorheen in een oogopslag haast te overzien. Nu zijn er verrassende paden (rolstoeltoegankelijk!) met kweektabletten langs de kant en haaks op de wanden. De kweektabletten zijn op diverse hoogtes geplaatst zodat ook dat meewerkt aan een speels effect. De kweektabletten zijn gevuld met bark en daarin zijn de sterke soorten orchideeën zondermeer uitgeplant, andere soorten staan in potten en zijn ingegraven in de bark en verder hebben we heel veel gebruik gemaakt van houten mandjes die op verschillende niveau’s op, in en door middel van een soort zuiltjes boven de bark staan.

- Voor een aantal wanden tussen de kassen is een gegalvaniseerde mat aangebracht waaraan kurkblokjes met orchideeën hangen en waaraan ook mandjes met onder andere Stanhopea en Vanda hangen. De mandjes zijn met S-bogen aan de wand bevestigd en kunnen zonodig gemakkelijk worden verplaatst.

- Schanskorven, al toegepast buiten de kassen en in de hal van het kassencomplex, zijn een belangrijk terugkerend element in de collectiekassen. Twee schanskorven hebben aan de binnenzijde een bekleding met kokosmatten gekregen en zijn daarna helemaal gevuld met zachte turven. Deze objecten fungeren als een soort gevallen, rottende boom, zoals je die in tropische bossen ook wel ziet. In de turven zijn orchideeën, bromelia’s en Gesneriaceae uitgeplant. Er zijn enkele rechtopstaande schanskorven gevuld met grauwacke stenen en aan die korven hangen sterke orchideeën die zo op de stenen zijn gezet of die op kurkplaatjes zijn bevestigd en daarna aan de korven zijn gehangen. Andere schanskorven hebben een binnenbekleding van kokosmatten en daar zijn door middel van krammen verschillende orchideeën op vastgezet.

- Voor de gewenste variatie en voor het verkrijgen van een goede luchtvochtigheid is er een soort natte zuil gemaakt van een schanskorf: de korf is weer gevuld met grauwacke waardoorheen een tyleen leiding naar boven loopt. Deze tyleen leiding is aangesloten op een pompje en continue loopt er nu water langs die zuil naar beneden. Met behulp van een vlotter wordt het water in het reservoir op peil gehouden. Deze zuil, eerst vooral bedoeld als sierobject, blijkt voor de luchtvochtigheid perfect te zijn en er wordt al over gedacht om in de andere warme kas ook een soortgelijk element te plaatsen.

- De laatste grote verandering ten opzichte van een traditionele collectie kas is het gebruik van takken waarop en waaraan allerlei orchideeën zijn bevestigd. Het zijn nu nog echte takken en stronken, maar omdat ze in deze kassen met hun hoge temperatuur snel verrotten, zullen ze op termijn vervangen worden door kunststof stronken.

Ongrijpbaar

Je lokt proletarisch winkelen uit als je alle aparte, zeldzame en onbetaalbare orchideeën zomaar onder de vingers van het publiek neerzet. We lopen in botanische-tuinenland al een paar decennia mee en we realiseerden ons dat natuurlijk ook. Voor deze soorten en de kleine pietepeutertjes die je zo in je jaszak kunt steken hebben we een stalen bodyguard gemaakt. Van iedere kas is namelijk een kwart afgeschermd door middel van draadrekken. In deze afgesloten ruimtes staan ook de planten die we nieuw binnen krijgen en die nog van een etiket moeten worden voorzien. Als u als liefhebber of kweker eens een plant aan de Botanische Tuinen geeft (hartelijk dank!) of verkoopt (au, mijn portemonnee) dan zult u die niet de volgende dag al in de publieksruimte zien. De afgeschermde ruimte dient ook als stalling voor reserve- en ruilmateriaal.

De grote verandering is inmiddels een jaar geleden. Het was een grote klus, vooral het inrichten na de verbouwing: iedere plant zodanig plaatsen dat de plant het naar de zin heeft en het geheel er toch uitnodigend uitziet. Er is best het een en ander misgegaan, we hebben ook echt wel een paar planten verloren. Dankzij adviezen van diverse kenners en van André Hamel is het totaal het laatste half jaar met sprongen vooruitgegaan.

De Botanische Tuinen zijn weer open voor het publiek en in mei zorgt Orchideeënvereniging ’t Gooi, onder de bezielende leiding van John Nieuwenhuis, weer voor een spetterend orchideeënweekend. Kom de veranderingen eens bekijken en geniet met ons mee van de exotische pracht van orchideeën, bromelia’s, Gesneriaceae en al die andere planten die in de deze kassen staan.

2010 | © Copyright 2007 Nederlandse Orchideeën Vereniging. |